Στο φετινό Φεστιβάλ Μηδέν είχαμε τη δυνατότητα να απολαύσουμε εκτός από έργα βιντεοτέχνης και ένα project της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας. Προσκεκλημένος των διοργανωτών του φεστιβάλ ήταν ο καθηγητής της Α.Σ.Κ. Μάνθος Σαντοριναίος, ο οποίος επισκέφτηκε την πόλη μας με φοιτητές του, με σκοπό να μας παρουσιάσουν έργα εικονικής πραγματικότητας από το Εργαστήριο Πολυμέσων και το Ελληνογαλλικό Master της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών Αθήνας (ΑΣΚΤ) «Τέχνη Εικονική Πραγματικότητα και πολυχρηστικά συστήματα Καλλιτεχνικής Έκφρασης», που υλοποιείται σε συνεργασία με το Paris 8.
Με τη βοήθειά τους περιηγηθήκαμε σε έναν εικονικό κόσμο με τη χρήση ειδικού εξοπλισμού. Σε έναν κόσμο μέσα από τον οποίο προσεγγίσαμε μια μορφή τέχνης η οποία, σε συνδυασμό με την τεχνολογία και τα εντυπωσιακά εφέ, είχε κοινωνικές προεκτάσεις αποτελώντας εργαλείο για διεκπεραίωση ψυχολογικού τεστ για την κρίση. Τα συναισθήματα όσων μυήθηκαν στον κόσμο αυτό, ποικίλα. Απορία, έκπληξη, περιέργεια, προβληματισμός, εντυπωσιασμός. Το μόνο σίγουρο είναι πως πρόκειται για κάτι καινοτόμο που είχαμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε χάρη στο Φεστιβάλ Μηδέν.
Εμείς μιλήσαμε με τον καθηγητή Μάνθο Σαντοριναίο για τα εικονικά αυτά έργα και τη συμμετοχή του στο φεστιβάλ:
Καλλιτέχνης των πολυμέσων… πρωτοπόρος στις απόψεις σας, αναζητάτε μια νέα δομή, αναπτύσσετε μια ψηφιακή πλατφόρμα και αναφέρετε τον υπολογιστή ως «υπόστρωμα της μνήμης» του πολιτισμού μας. Μιλήστε μας γι αυτή σας τη φιλοσοφία. Τι έχει αλλάξει στη σύγχρονη έκφραση Τέχνης;
Βιώνουμε ένα τέλος εποχής. Έχοντας μια ισχυρή τεχνολογία καταγραφής του παρελθόντος και δυνατότητες να κάνουμε σενάρια για το μέλλον, όλα αυτά μέσω των υπολογιστών, πιστεύουμε ότι δεν θα είναι τόσο οδυνηρή, όπως το πέρασμα από την Ευρώπη την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στην Μεσαιωνική Ευρώπη. Ακόμα δεν ξέρουμε τι θα γίνει. Πιστεύω όμως ότι απέναντι στους πολιτικούς και τους οικονομολόγους, οι φιλόσοφοι και οι καλλιτέχνες ίσως έχουν πιο πολλά και ενδιαφέροντα να πουν, αν πιστέψουν βέβαια τα παραπάνω και ψάξουν προς τη σωστή κατεύθυνση… να βρούνε δηλαδή αυτές τις καινούργιες ιδέες.
Η ψηφιακή Τέχνη είναι μια τέχνη που στηρίζεται σε δομές, ο καλλιτέχνης φτιάχνει έναν ολόκληρο κόσμο όχι μόνο ως προς την εικόνα του, αλλά και προς τις ιδιότητες του, αν πχ έχει βαρύτητα, είναι σκληρά ή μαλακά τα στοιχεία του κλπ, αυτό είναι ένα βασικό ποιοτικό χαρακτηριστικό: ενώ η αμέσως προηγούμενη τέχνη, τις περισσότερες φορές, κατέστρεφε μια εικόνα, την αλλοίωνε ή την γελοιοποιούσε ακόμα, η σημερινή ψηφιακή τέχνη κάνει μια πρόταση για ένα μοντέλο κόσμου. Άρα είναι όπως ακριβώς τα λέτε… προσπαθούμε να εκφράσουνε κάτι που δεν έχει αναπτυχθεί ακόμα.
Πείτε μας δυο λόγια για τη συμμετοχή σας στο Φεστιβάλ Μηδέν
Με τη Ρίτα Σταυράκη και τη Γιούλα Παπαδοπούλου έχουμε μακρόχρονες και ουσιαστικές σχέσεις: η Ρίτα μετά την επιστροφή της από τις μεταπτυχιακές της σπουδές στην Ελλάδα συνεργάστηκε μαζί μας στον Κέντρο Φούρνος. Στήσαμε εκείνη την εποχή πολύ ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις όπως ένα 35ωρο εκδηλώσεων, εκδηλώσεις για την βίντεο τέχνη και άλλα, η Γιούλα ήταν φοιτήτρια μου στο μεταπτυχιακό της ΑΣΚΤ Ψηφιακές μορφές Τέχνης. Από τότε είχαμε ένα δημιουργικό διάλογο ο οποίος εκφράστηκε και συνεχίστηκε μέσα από τις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ μηδέν (είναι η τρίτη φορά που μας φιλοξενεί το φεστιβάλ). Είναι μια από τις σπάνιες περιπτώσεις που συμβαίνουν στην Ελλάδα, να κρατηθεί δηλαδή μια σχέση και ένας διάλογος ανάμεσα σε κοινούς χώρους, ανάμεσα στο παλιό (χρονικά) και το καινούργιο. Είναι μια σχέση δημιουργική που δίνει μια ενέργεια και γεννά νέες ιδέες και στα δύο μέρη. Δεν είναι τυχαίο που στο φεστιβάλ μηδέν έχουμε δοκιμάσει δύο μεγάλα μας πρότζεκτ, το inbetween και το επιλογή in crisis.
Μιλήστε μας για τα έργα εικονικής πραγματικότητας που παρουσιάστηκαν από τους φοιτητές σας
Είναι έργα που αξιοποιούν τις σύγχρονες τεχνολογίες (για τη δημιουργία παιχνιδιών και εικονικών χώρων) οι οποίες μάλιστα έχουν ένα σημαντικό χαρακτηριστικό, έχουν ένα ιδιαίτερα χαμηλό κόστος. Με αυτό τον τρόπο ο καθένας μπορεί να πειραματιστεί. Τα έργα αυτά προέκυψαν μέσα από τα μαθήματα του μεταπτυχιακού μας «Τέχνη, εικονική πραγματικότητα και πολυχρηστικά συστήματα καλλιτεχνικής έκφρασης» σε συνεργασία με μια ομάδα καθηγητών. Εγώ δίνω μια κατεύθυνση ως προς το θέμα και παρακολουθώ την εξέλιξη του αλλά από εκεί και πέρα η δουλειά είναι ομαδική, επιλέγουμε τις καλύτερες κάθε φορά ιδέες είτε φοιτητών είτε καθηγητών. Οι φοιτητές έχουν ένα μεγάλο όφελος γιατί εκτός από αυτά που μαθαίνουν ως προς τα εργαλεία τους συμμετέχουν σε μια κανονική παραγωγή ενός έργου και στη συνέχεια σε μια παρουσίαση του, γιατί και αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Τι είναι το «Επιλογή in Crisis» και το «This is not a game»; Τι θα προσφέρουν σε κάποιον που θα τα δει από κοντά;
Είναι δύο έργα που πατάνε ανάμεσα σε πολλούς χώρους, είναι ανάμεσα σε παιχνίδι υπολογιστή, εικονική πραγματικότητα, αλλά και έργο τέχνης. το «Επιλογή in Crisis» είναι και ένα εργαλείο μελέτης για κοινωνικές ή ψυχολογικές έρευνες. Ο κόσμος διασκεδάζει πολύ συμμετέχοντας στα έργα, αρκετοί προβληματίζονται θετικά, κάποιοι αντιδρούν, κάτι πολύ ενδιαφέρον για μας.
Έχετε δηλώσει στο παρελθόν πως τα Φεστιβάλ είναι ίσως μια τελειωμένη υπόθεση, κυρίως για τον χώρο της Τέχνης και της Τεχνολογίας. Συνεχίζετε να το πιστεύετε αυτό; Γιατί; Μπορούν παρά την κρίση να υπάρξουν αξιόλογες διοργανώσεις;
Βρισκόμαστε σε μεγάλες αλλαγές, η δομή που είχαν παλιά τα φεστιβάλ θα πρέπει να αλλάξει όπως άλλαξε η δομή του κινηματογράφου, της τηλεόρασης, της αλληλογραφίας, του εμπορίου και πολλών άλλων. Αν μείνουν με την παλιά τους δομή δεν εξυπηρετούν τις νέες ανάγκες. Στην Ευρώπη πολλά σημαντικά φεστιβάλ δεν υπάρχουν πια, ενώ άλλα έχουν αλλάξει τη δομή τους. Εμείς, η ομάδα του κέντρου Φούρνου δηλαδή, πολύ συνειδητά αποφασίσαμε να σταματήσουμε ένα πολύ επιτυχημένο διεθνές Φεστιβάλ, το Mediaterra και εγώ να στραφώ περισσότερο στην έρευνα, στην εκπαίδευση και σε μικρούς ευέλικτους χώρους έρευνας και παραγωγής.
Με τι καταπιάνεστε αυτόν τον καιρό;
Με κυνηγάνε διάφορες υποχρεώσεις που φιλοδοξώ να τελειώσω φέτος, η μετάφραση ενός βιβλίου μου που έχει εκδοθεί στην Γαλλία και έχει σαν θέμα το πέρασμα από τον πολιτισμό του χαρτιού στον ψηφιακό πολιτισμό, να τελειώσω ένα πρότζεκτ που δουλεύω εδώ και καιρό με ένα σημαντικό καλλιτέχνη, τον Robert Cahen και βέβαια ασχολούμαι με την αναβάθμιση του μεταπτυχιακού καθώς και την εξέλιξη του «Επιλογή in Crisis» το οποίο μάλιστα χθες επιλέχθηκε από την oculus (την εταιρία που έχει παράγει το σύστημα που χρησιμοποιούμε) να φιλοξενηθεί στην ιστοσελίδα της www.share.oculusvr.com.
Ποια η γνώμη σας για το Φεστιβάλ Μηδέν;
Το φεστιβάλ μηδέν έχει κατορθώσει να συνενώσει δομές της πόλης, να συνδυάσει τοπικούς και διεθνείς χώρους δημιουργίας, να λειτουργεί με χορηγούς που δεν αλλοιώνουν την εικόνα του, να έχουν μια ποιότητα οι προτάσεις του. Πιστεύω ότι είναι κοντά στο να δώσει μια συγκεκριμένη πρόταση για το επόμενο βήμα. Για αυτό το εκτιμώ ιδιαίτερα. Δεν είναι “δήθεν”, αλλά είναι “μηδέν”, δηλαδή τίποτα και όλα, αναλόγως τη θέση που βρίσκεται κάθε φορά.
Δύο λόγια για το μεταπτυχιακό
Το Τμήμα Εικαστικών Τεχνών της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών και το Πανεπιστήμιο Paris 8 (UFR Arts, philosophie, esthétique – arts et technologies de l’image) ανέλαβαν από κοινού την δημιουργία του ελληνογαλλικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών με τίτλο: «Τέχνη, εικονική πραγματικότητα και πολυχρηστικά συστήματα καλλιτεχνικής έκφρασης». Στόχος του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών είναι να παρέχει στους φοιτητές διπλή δεξιότητα στις ψηφιακές τέχνες: καλλιτεχνική και τεχνολογική. Μέσα από το συγκεκριμένο πρόγραμμα οι φοιτητές εξειδικεύονται στην συνεργατική δημιουργία καλλιτεχνικών έργων σε πολυχρηστικά περιβάλλοντα εικονικής πραγματικότητας στο διαδίκτυο. Σε αυτό το πλαίσιο, οι φοιτητές αποκτούν γνώσεις πάνω στην ψηφιακή τέχνη, την εικονική πραγματικότητα, τα ψηφιακά παιχνίδια, τα εικονικά πολυχρηστικά περιβάλλοντα, τις τεχνολογίες ανάπτυξης δυναμικού καλλιτεχνικού περιεχομένου σε πραγματικό χρόνο, τις τεχνητές οντότητες και τον ψηφιακό ήχο
Όποιος – α ενδιαφέρεται οι εγγραφές θα είναι ανοιχτές μέχρι τις 8 Αυγούστου. Πληροφορίες στο www.eumaster.asfa.gr
Γνωρίζοντας καλύτερα τον Μάνθο Σαντοριναίο
Καλλιτέχνης ψηφιακής Τέχνης – ερευνητής, Αναπληρωτής Καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα (Εργαστήριο Πολυμέσων – Υπερμέσων) και Επιστημονικός υπεύθυνος Ελληνογαλλικού Μάστερ «Τέχνη, εικονική πραγματικότητα και πολυχρηστικά συστήματα καλλιτεχνικής έκφρασης». Ιδρυτής και σήμερα σύμβουλος του Κέντρου για τον Ψηφιακό Πολιτισμό ΦΟΥΡΝΟΣ (www.fournos-culture.gr) και του Φεστιβάλ Mediaterra.
Δραστηριοποιείται σε πρακτικό και θεωρητικό επίπεδο με θέματα που αφορούν στον Ψηφιακό Πολιτισμό. Σπούδασε στο Παρίσι στην Beaux Arts και στο Université Paris 8. Έχει σκηνοθέτησε ταινίες και εκπομπές για την τηλεόραση ( 1985 – 95). Τα έργα της πρώτης καλλιτεχνικής του περιόδου ανήκουν στο χώρο της βίντεο τέχνης, και του πολυθεάματος, ενώ τα έργα της δεύτερης καλλιτεχνικής του περιόδου ανήκουν στο χώρο των διαδραστικών εγκαταστάσεων, της εικονικής πραγματικότητας και των δικτύων. Τα έργα αυτά έχουν παρουσιασθεί σε φεστιβάλ και μουσεία στην Ελλάδα και το εξωτερικό (Φεστιβάλ ΄Αργους, Roma Europa, Φεστιβάλ Locarno, Video fest κ.α.,Festival Interferences, Festival Video Brasil, Festivalde Lille κ.α.). Έχει επίσης επιμεληθεί το κατάλογο «Games Realities» ( Mediaterra 06 ) και έχει γράψει το βιβλίο «De lacivilisation du papier à la civilisation du numérique» (Από το πολιτισμό του χαρτιού στο ψηφιακό πολιτισμό) (Harmattan 08)
Email: msantori@otenet.gr
