Ένα έθιμο που αναβιώνει κάθε χρόνο μέχρι σήμερα, με μεγάλη ανταπόκριση από τον κόσμο, είναι αυτό του πανηγυριού της Μεσσήνης, που διοργανώνεται στις 20 Σεπτεμβρίου και διαρκεί 9 μέρες. Έθιμο που αποτελεί συνδετικό κρίκο με το παρελθόν και που συνδυάζεται με την κάθοδο της Θαυματουργής εικόνας της Παναγίας από το καθολικό της Μονής του Βουλκάνου (Ιθώμη) που είναι κτισμένη δίπλα στην Αρχαία Μεσσήνη. Η λιτανεία της εικόνας γίνεται επί 20 χιλιόμετρα καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας, ενώ εγκαθίσταται στο μετόχι της μονής, ναό της Ζωοδόχου Πηγής, που αποτελεί προσκύνημα για χιλιάδες ανθρώπους που συρρέουν από πολλά μέρη της Ελλάδας.
Πρέπει να τονιστεί ότι το έθιμο αυτό είναι μοναδικό, γιατί πουθενά αλλού δεν πραγματοποιείται μια τόσο μεγάλη λιτανεία εικόνας, με τόσο μεγάλη απήχηση στον κόσμο.
Ποια είναι όμως η ιστορία του πανηγυριού αυτού;
Η Ιερά Μονή Βουλκάνου χτίστηκε τον 8ο αιώνα στην κορυφή του όρους Ιθώμη. Σύμφωνα με την παράδοση και κατά την διάρκεια των εικονομαχιών, η θαυματουργή ανεύρεση της Παναγίας της κορυφής ή επανωκαστρίτισσας, στάθηκε αφορμή για το κτίσιμο της Ι. Μονής. Εξαιτίας, όμως, της ελλείψεως νερού στην κορυφή και του μεγάλου κόπου των πιστών να ανέβουν σε αυτό το ύψωμα, το 1625 αποφασίστηκε να χτιστεί η μονή χαμηλότερα, όπου θα ήταν ευκολότερα τα πράγματα για όλους.
Τον 17ο αιώνα, φοβερός λοιμός έπληξε τον κόσμο και οι Μοναχοί δέχτηκαν το λαϊκό αίτημα να περιοδεύσει η εικόνα της Παναγίας στα χωριά που χτυπήθηκαν από τον λοιμό. Τότε έγινε θαύμα και όπου πήγαινε η εικόνα, έφευγε ο λοιμός. Έτσι καθιερώθηκε η λιτάνευση της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας, στη Μεσσήνη και στα χωριά , όπου η λιτανεία των 20 χιλιομέτρων, ακολουθεί τα χτυπημένα τότε χωριά από το λοιμό, μέχρι να εγκατασταθεί στο μετόχι της Ιεράς Μονής στη Μεσσήνη, στο Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου και της Ζωοδόχου Πηγής.
Με την υποδοχή της εικόνας της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας στον Ιερό Ναό της Αγίας Παρασκευής ξεκινά και το περίφημο πανηγύρι της Μεσσήνης. Το πανηγύρι στο Νησί χάνεται στο βάθος του χρόνου και σχετίζεται με την εποχή εμπορευματοποίησης της αγροτικής παραγωγής και τη δημιουργία τοπικών αγορών.
Το πανηγύρι επισήμως ιδρύθηκε το 1839. Την εποχή εκείνη, η Πελοπόννησος είχε 22 πανηγύρια και άλλα τόσα η υπόλοιπη Ελλάδα του τότε (Στερεά Ελλάδα). Μέχρι το 1909, αφού είχε απελευθερωθεί και άλλο τμήμα του Ελληνισμού, ο αριθμός των πανηγυριών είχε ανέλθει πανελληνίως σε 85. Από οικονομική-ιστορική άποψη, το φαινόμενο των πανηγυριών, ερμηνεύεται ως μια ακραία στρέβλωση των αγορών, αφού οι φόροι για τη διακίνηση προϊόντων από πόλη σε πόλη εντός της Ελληνικής επικράτειας σε συνδυασμό με την απίστευτη έλλειψη οδικού δικτύου, έκανε λ.χ. το σιτάρι της Λιβαδειάς 100% πιο ακριβό στην αγορά της Αθήνας. Η ίδια η Αθήνα έκανε εισαγωγές σιταριού από Τουρκία και Ρωσία , ενώ την ίδια στιγμή τα σιτάρια της Μεσσηνίας έμεναν απούλητα. Παρ’ όλη την επανάσταση του σιδηροδρόμου επί Χαριλάου Τρικούπη, (1880) που έλυσε οριστικά το πρόβλημα του κόστους των μεταφορικών των αγροτικών προϊόντων, τα πανηγύρια έμειναν και πλήθυναν αφού πήραν περισσότερο εθιμικό χαρακτήρα, παρά αυστηρά οικονομικό.
Με το πανηγύρι δένεται η ευκαιρία να πραγματοποιηθούν συμφέρουσες οικονομικές συναλλαγές, αλλά και να διασκεδάσει ο κόσμος, προσκυνώντας παράλληλα τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας.
Οι περισσότερες πληροφορίες αντλήθηκαν από το ιστολόγιο του Π. Πλατάρου: plataros.blogspot.gr
