“Το κάστρο μάς θυμίζει το οχυρό αυτό σημείο που δεν θα θέλαμε να παραδώσουμε, το στερνό καταφύγιο της συνείδησης, της αξιοπρέπειας και της ανδρείας”. Μέσα από τα συγκεκριμένα λόγια του Νίκου Καζαντζάκη προκύπτει ότι, τα κάστρα δεν αποτελούν απλώς τα μνημεία του παρελθόντος, δεν μαρτυρούν μόνο την ιστορία ενός τόπου, ενός λαού, ενός πολιτισμού, αλλά επιβεβαιώνουν με τον πιο επιβλητικό και δοξασμένο τρόπο την ιστορική του συνέχεια.
Τα κάστρα της Ελλάδας αντικατοπτρίζουν την πορεία της στη διάρκεια των χρόνων, την ιστορική της δράση αλλά και το ηρωικό της σθένος. Είναι η “ζωντανή” απόδειξη ότι ένας τόπος πολιορκήθηκε, αμύνθηκε, αντιστάθηκε και ενδεχομένως πολλές φορές κατακτήθηκε.
Παρακάτω σας παρουσιάζουμε τα πιο σημαντικά κάστρα που βρίσκονται στον νομό Μεσσηνίας… βυζαντινά, βενετσιάνικα, φράγκικα. Κάποια από αυτά χτισμένα σε θέσεις αμυντικές ενώ κάποια άλλα στη θέση αρχαιοελληνικών ακροπόλεων.
Κάστρο της Καλαμάτας
Βορειοδυτικά της Καλαμάτας είναι χτισμένο σε βραχώδη λόφο πάνω από τον ποταμό Νέδοντα το κάστρο της πόλης. Ιδρύθηκε κατά τα βυζαντινά χρόνια αλλά ανακατασκευάστηκε τον 13ο αι. μ.Χ. από τον Γοδεφρείδο Α΄ Βιλλεαρδουΐνο και αποτέλεσε κατοικία του και έδρα της Βαρωνίας των Καλαμών.
Αποτελείται από δύο οχυρωματικούς περιβόλους, τον εξωτερικό και τον εσωτερικό, ενώ οι επάλξεις του έχουν καταστραφεί. Κατά τα αρχαία χρόνια, ο ήρωας Φάρις έχτισε εκεί την Ακρόπολη της πόλης Φαραί, ενώ τον 6ο αι. μ.Χ. χτίστηκε σε αυτό το σημείο χριστιανικός ναός. Το κάστρο έχει την τυπική μορφή βυζαντινών κάστρων και στο ψηλότερο σημείο του λόφου υψώνεται ένας πύργο με θολοσκέπαστη δεξαμενή νερού.
Από τις αρχές του 20ου αιώνα το κάστρο έχει διαμορφωθεί σε αλσύλλιο, γεγονός που οφείλεται στον πεζογράφο Ζαχαρία Παπαντωνίου, ο οποίος διετέλεσε νομάρχης Μεσσηνίας.
Στο νότιο άκρο του κάστρου, το 1950, χτίστηκε μικρό θέατρο, το οποίο κατά τους θερινούς μήνες φιλοξενεί παραστάσεις, καθώς και διάφορες άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις και δράσεις.
Κάστρο Μεθώνης
Το κάστρο της Μεθώνης βρίσκεται στη Μεσσηνία και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα οχυρωματικά σύνολα της Ελλάδας. Είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα δείγματα καστροπολιτείας στον ελληνικό χώρο. Το λιμάνι, άλλωστε, μαζί με το κάστρο της Μεθώνης αποτέλεσαν για αιώνες έναν σπουδαίο κόμβο τόσο οικονομικό για τις εμπορικές συναλλαγές όσο συγκοινωνιακό για τους περιηγητές στη Μεσόγειο και τους προσκυνητές στους Αγίους Τόπους.
Δεσπόζει στο νοτιοδυτικότερο άκρο της Πελοποννήσου με μήκος 700 μέτρων, ακριβώς δίπλα από το οχυρωμένο νησάκι Μπούρτζι, με το οποίο ενώνεται μέσω μιας μικρής αψιδωτής γέφυρας. Βρέχεται από τρεις πλευρές με θάλασσα και από την πλευρά της ξηράς είχε τάφρο, χωρίς νερό, και γέφυρα, 14τοξη, για την πρόσβαση στην πύλη.
Κάστρο της Κορώνης
Από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα της βενετσιάνικης αρχιτεκτονικής και από τα λίγα κάστρα που στο εσωτερικό τους σώζονται οικίες και ναοί, το κάστρο της Κορώνης, βρίσκεται στο νότιο άκρο του μεσσσηνιακού κόλπου. Χτίστηκε κατά τα βυζαντινά χρόνια στο σημείο όπου βρισκόταν κάποτε η πόλη της αρχαίας Ασίνης.
Η Κορώνη μαζί με τη Μεθώνη είναι δυο πολιτείες που άκμασαν κατά τον 17ο αιώνα, αποτελώντας κόμβους για το εμπόριο και γνωρίζοντας έτσι οικονομική άνθιση.
Θρύλοι και διάφορες παραδόσεις είναι συνδεδεμένα με το όνομά του αποδεικνύωντας ότι οι μύθοι και οι ποικίλες αφηγήσεις είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι με τα κάστρα. Είναι γεγονός, άλλωστε, ότι αποτελούν μέρος της γοητείας που ασκούν.
Κάστρο της Κυπαρισσίας
Το “κάστρο των Γιγάντων”, όπως εύστοχα αποκαλείται το κάστρο της Κυπαρισσίας λόγω του μεγέθους των πετρών που χρησιμοποιήθηκαν για το χτίσιμό του (μήκους 4 μέτρων και πλάτους 1,5 μέτρων), αποτελεί φραγκικό κτίσμα αν και κατά τη διάρκεια της ιστορίας είχε περάσει στα χέρια διαφόρων λαών. Κτίστηκε στα θεμέλια ενός παλιότερου βυζαντινού φρουρίου.
To κάστρο στη μορφή που το βλέπουμε στις ημέρες μας είναι Φράγκικο. Κατά τα μεσαιωνικά χρόνια, η περιοχή ονομάστηκε Αρκαδιά από τους πολλούς Αρκάδες που είχαν καταφύγει εκεί λόγω των σλαβικών επιδρομών στην περιοχή τους και, έτσι, το κάστρο της Κυπαρισσίας ονομάστηκε “Κάστρο της Αρκαδίας”, ονομασία την οποία διατηρεί μέχρι και σήμερα.
Κάστρο Ζαρνάτας
Το κάστρο της Ζαρνάτας είναι χτισμένο στα βορειοδυτικά σύνορα της Μάνης, πολύ κοντά στην κωμόπολη του Κάμπου Αβίας, πάνω σε λόφο εν μέσω εύφορης κοιλάδας. Θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα κάστρα της περιοχής. Το κάστρο φέρεται να κατασκευάστηκε τον 17ο αιώνα, πιθανόν πάνω σε ερείπια παλαιότερου κάστρου, στη θέση καποιας αρχαίας ακρόπολης.
Οι απόψεις αναφορικά με την προέλευσή του, διίστανται. Υπάρχουν πολλοί που ισχυρίζονται ότι έχει χτιστεί από Φράγκους, άλλοι, οι οποίοι πιστεύουν ότι χτίστηκε από Ενετούς, και άλλοι από Τούρκους. Η τελευταία άποψη, βέβαια, φαίνεται να είναι η επικρατέστερη, καθώς αρκετές πηγές αναφέρουν ως ιδρυτή του, τον Βεζίρη Αχμέτ-Κιουπουρλή.
Το κάστρο χρησιμοποιήθηκε εκτενώς κατά την Ελληνική Επανάσταση. Είναι άξιο αναφοράς ότι σε αυτό πολέμησε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο οποίος είχε προστρέξει να βοηθήσει τον Παναγιώτη Κουμουνδουράκη, Μπέη της Μάνης, όταν αυτός καθαιρέθηκε και εναντίον του στράφηκαν Τούρκοι και Μανιάτες.
Κάστρο του Μίλα
Το κάστρο του Μίλα, χτισμένο βόρεια του χωριού Μίλα, ανήκει στα μικρότερα κάστρα που ιδρύονταν σε σημαντικές θέσεις για τον έλεγχο των μεσαιωνικών οδών ή την επιβεβαίωση της τοπικής εξουσίας των φράγκων φεουδαρχών. Έχει ταυτιστεί με το Chateaunef που φέρεται ότι ίδρυσε η Ισαβέλλα Βιλλεαρδουίνου, με σκοπό να αντιμετωπισθούν οι επιθέσεις των Ελλήνων του Δεσποτάτου του Μορέως, που με ορμητήριο το αρκαδικό κάστρο του Γαρδικίου εξαπέλυαν επιθέσεις στον μεσσηνιακό κάμπο.
Πρόκειται για μικρό φρούριο σε σημείο στρατηγικής σημασίας για τον έλεγχο του μεσσηνιακού κάμπου στα βόρεια. Διαθέτει δυο οχυρωματικούς περιβόλους, έναν εσωτερικό και έναν εξωτερικό. Ο εσωτερικός περίβολος ήταν πιθανότατα χώρος κατοίκησης και ενισχυόταν περιμετρικά με τρεις τετράπλευρους πύργους. Ο εξωτερικός σώζεται σε χαμηλότερο ύψος και η τοιχοποιία του είναι πιο αμελής.
Ναυαρίνο: Παλαιόκαστρο και Νιόκαστρο
Στον μεγάλο κόλπο του Ναυαρίνου, πάνω από την πόλη της Πύλου, βρίσκονται δύο κάστρα, το Παλαιόκαστρο και το νεότερο κάστρο του Ναυαρίνου, το Νιόκαστρο.
Το Παλαιόκαστρο (λέγεται και Παλιοναβαρίνο) χτισμένο από τους Φράγκους στα τέλη του 13ου αιώνα, βρίσκεται πάνω σε ύψωμα στο βόρειο άκρο του κόλπου του Ναυαρίνου, απέναντι από το άκρο του ιστορικού νησιού Σφακτηρίας.
Η θέα που προσφέρει είναι μοναδική, από τη μία πλευρά η παραλία της Βοιδοκοιλάς και από την άλλη το σπήλαιο του Νέστορα, βασιλιά της Πύλου.
Το Νιόκαστρο θεωρείται ένα από τα πιο καλοδιατηρημένα που βρίσκονται στον ελλαδικό χώρο. Χτίστηκε επί Τουρκοκρατίας, στα 1573, για να ελέγχουν οι Τούρκοι τις δυτικές ακτές της Πελοποννήσου και ονομάστηκε Νιόκαστρο, για να διαχωρίζεται από το Παλαιόκαστρο.
Από τα Οθωνικά χρόνια και ως το 1941 το κάστρο χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή, αφού έπαψε πια να κατοικείται. Σήμερα, διατηρείται εκπληκτικά στην παλιά επιβλητική του μορφή, εκτός από το νότιο μεγάλο του πύργο που κόπηκε στη μέση όταν κατά τη γερμανική κατοχή το 1944 ανατινάχθηκαν τα πυρομαχικά που ήταν αποθηκευμένα εκεί από συμμαχικό βομβαρδισμό. Άξια αναφοράς είναι η “Πύλη με τη Ζεματίστρα” από την τρύπα της οποίας οι πολιορκημένοι έριχναν καυτό νερό ή λάδι στον εχθρό.
“Τα κάστρα, τα ρημάδια αυτά της μοναξιάς, είναι από τα πιο ποιητικά πράγματα, που υπάρχουνε στη χώρα μας” – Φώτης Κόντογλου
Κάστρο του Πηδήματος
Το κάστρο του Πηδήματος βρίσκεται στην κορυφή ενός εξαιρετικά απόκρημνου λόφου, έξω από το χωριό Πήδημα, Μεσσηνίας. Χτίστηκε από Βυζαντινούς γύρω στο 1300. Μετά την πύλη, βρίσκονται τα χαμηλά ερείπια ενός μικρού ναΐσκου, που ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Η παράδοση λέει πως κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας από το κάστρο πήδηξαν νεαρά κορίτσια για να γλιτώσουν από τους Τούρκους.
Κάστρο Λεύκτρου
Στη Μεσσηνιακή Μάνη κοντά στο χωριό Στούπα είναι χτισμένο πάνω σε μικρό λόφο κοντά στη θάλασσα, στους νοτιο-δυτικούς πρόποδες του Ταΰγετου, το κάστρο Λεύκτρου ή κάστρο Γιστέρνας. Στην αρχαιότητα στον λόφο αυτό είχε χτιστεί η ακρόπολη του αρχαίου Λεύκτρου, ο πρίγκιπας Γουλιέλμος Β΄ Βιλλεαρδουίνος , όμως, πάνω στο αρχαίο τείχος της ακρόπολης το 1250 έχτισε το εν λόγω κάστρο. Σήμερα σώζονται μόνο ερείπιά του.
