Και τι σου προσφέρει η ποίηση δηλαδή; Σε τι εξυπηρετεί και τι ουσία έχει; Ποιος είναι ο σκοπός της τελοσπάντων; Αν ψάχνεις να βρεις απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα, τότε λυπάμαι, αλλά δεν ψάχνεις για ποίηση. Η ποίηση δεν έχει γιατί, δεν έχει ποιος, δεν έχει πως και πότε. Ερωτηματικές αντωνυμίες και επιρρήματα δεν χωρούν σε αυτή. Την περιορίζουν, την εγκλωβίζουν, την παγιώνουν και αυτή δεν δεσμεύεται σε ερμηνείες και δεδομένα. Υπάρχει αλλά ελεύθερη.
Αν μπορούσαμε να δώσουμε μία μόνο απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα, δεν θα ομιλούσαμε για ποίηση αλλά για επιστήμη. Και η ποίηση δεν είναι καθολική, δεν είναι δεδομένη, δεν θέλει να δώσει απαντήσεις. Η ποίηση είναι μια ερώτηση χωρίς σωστές και λανθασμένες απαντήσεις. Εσύ έχεις το ποίημα, εσύ και την απάντηση.
Δεν προσφέρει τίποτα. Δεν φτιάχτηκε για να προσφέρει. Αλλά για να εμπνέει. Δεν εξυπηρετεί σε κάτι. Δεν γράφτηκε για να εξυπηρετεί. Αλλά για να μαγεύει. Δεν έχει σκοπό. Δεν διαβάστηκε αποσκοπώντας κάπου. Αλλά για να ελευθερώνει.
Και τι είναι η ποίηση, λοιπόν, για τον καθένα από εμάς; Δεν ξέρουμε καν αν υπάρχει απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Ίσως μόνο υποκειμενική. Ήταν, άλλωστε, ανέκαθεν δύσκολο να οριστεί και για αυτό έχουν δοθεί ουκ ολίγοι ορισμοί ανά τους αιώνες. Και τι σημασία έχει;
Ίσως είναι, ό,τι είναι η θάλασσα για έναν ναυτικό, η αλήθεια για έναν φιλόσοφο, το αντικείμενο του πόθου για κάποιον που αγαπάει χωρίς αντίκρισμα. Είναι ένας ανεκπλήρωτος έρωτας που θα μείνει για πάντα έτσι. Και για να λέμε τα πράγματα ως έχουν, θέλουμε να μείνει ανεκπλήρωτος. Πως αλλιώς; Αφού η ποίηση είναι αυτό που δεν γράφτηκε και αυτό που δεν πρόκειται ποτέ να γραφτεί. Είναι αυτό που υπάρχει πίσω από τις λέξεις. Πίσω από τις παρομοιώσεις, τις μεταφορές, τη ρίμα και τις ομοιοκαταληξίες. Είναι αυτό που διαβάζουμε αλλά και αυτό που δεν είναι γραμμένο. Και τι είναι για εμένα η ποίηση;
Δεν ξέρω αν μπορώ να δώσω μία μόνο απάντηση, δεν ξέρω καν αν μπορώ να απαντήσω. Αν προσπαθήσω να προσθέσω κάτι σε αυτή ίσως το μόνο που θα καταφέρω είναι να αφαιρέσω από αυτή. Και, αν και αφαιρετική, δεν της ταιριάζει η αφαίρεση. Παρά μόνο η πρόσθεση, η πρόσθεση συναισθημάτων, σκέψεων, προβληματισμών… Η ποίηση είναι προσωπική και άκρως υποκειμενική.
Προσπαθώντας κάποιος να την ορίσει, το μόνο που καταφέρνει είναι να την περιορίσει. Και αυτή δεν περιορίζεται… δεν οριοθετείται, δεν έχει χρόνο, τόπο, πρόσωπο… Δεν είναι ιστορία. Δεν ψάχνουμε αιτίες και αφορμές, δεν ψάχνουμε ό,τι υπάρχει αλλά αυτό που θα μπορούσε να υπάρξει. Αλλάζει συνέχεια μορφή και παίρνει τη δική σου. Γίνεται μνήμη, έρωτας, θλίψη, ανάμνηση…
Και τι θέλει να πει πια αυτός ο ποιητής; Έχει άραγε σημασία; Ποιος είναι αυτός που γνωρίζει τι πραγματικά ήθελε να εκφράσει γράφοντας ένα ποίημα. Μόνο ο ίδιος. Ίσως ούτε και αυτός. Έχει σημασία τι ήθελε να πει; Γιατί το έγραψε; Πότε το έγραψε; Που; Κάτω από ποιες συνθήκες; Αν θες να κρίνεις το ποίημα και κατ’ επέκταση τον ποιητή, ίσως βρεις λόγους να το ερευνήσεις. Αν θες απλώς να χαθείς μαζί με αυτό, να ταξιδέψεις μέσα από αυτό, να επιστρέφεις πάντα σε αυτό, ουδεμία σημασία έχει αν το έγραψε κάποιος Καβάφης στην Αλεξάνδρεια ή ένας Καββαδίας στο S S Cyrenia.
Και γιατί να διαβάσω ποίηση; Γιατί άλλοτε με ηρεμεί και άλλοτε με ωθεί σε ένα ξέφρενο πάρτυ. Άλλοτε πάλι, με μελαγχολεί και μου θυμίζει… καιρούς παλιούς με σοφές παραμάνες και μ’ αντάρτες απόμαχους. Αφήνει τη σκέψη μου να χαθεί στα… μακρυσμένα ταξίδια και στους γαλάζιους πόντους, την πάει σε τόπους και καιρούς που το σώμα ποτέ δεν πήγε και που ίσως ποτέ δεν θα πάει. Άλλοτε πάλι με εγκλωβίζει. Κι όμως, είναι μια φυλακή που εγώ έχω επιλέξει. Είναι η στιγμή που μια λέξη ή μια φράση γίνεται όλος ο κόσμος. Ένας κόσμος μέσα μου.
Σαν τη φωτογραφία αποτυπώνει στιγμές. Στιγμές που μπροστά τους η ώρα, η μέρα, ο μήνας, δεν έχουν καμία σημασία. Στιγμές που εκμηδενίζουν τον χρόνο. Δεν υπάρχει η αίσθησή του. Και το διαχρονικό παίρνει υπόσταση. Μια στιγμή, μια αιωνιότητα. Σαν τη ζωγραφική… με οδηγεί σε τοπία που ποτέ δεν επισκέφθηκα, σε γεγονότα που ποτέ δεν έζησα, σε πρόσωπα που ποτέ δεν γνώρισα. Κι όμως είναι σαν να υπήρχαν μέσα μου για χρόνια. Και μετά τίποτα. Χάθηκαν. Σαν ένα μυθιστόρημα… με μεταφέρει σε εποχές και τόπους υπαρκτούς και ανύπαρκτους. Με επιστρέφει στο παρελθόν. Με πηγαίνει μπροστά στο μέλλον. Θυμάμαι. Ονειρεύομαι. Η ποίηση ποτέ δεν ζει στον παρόν. Δεν έχει παρόν.
Και εκεί στο δικό μου τόπο και χρόνο συναντώ τον ποιητή και χορεύω μαζί του ένα παθιασμένο tango. Ένα tango με μουσική, λόγια και συγχρονισμό. Μοιράζομαι για μια μόνο στιγμή, όσο το ποίημα διαρκεί, το πάθος, την έλξη και το συναίσθημα, τη μελαγχολία, τον θρήνο και την ενδοσκόπηση. Ακολουθώ τα βήματά του, αυτοσχεδιάζω… Μου ζητά να υποταχθώ, να τον ακολουθήσω. Με περιφρονεί. Του δηλώνω την πειθαρχία μου και κινούμαι με απόλυτη άνεση.
Στην ποίηση βρίσκω εκείνες τις αντιθέσεις στις οποίες οι θέσεις μου μετουσιώνονται, σε μια πράξη αντιφατική, παράλογη, σουρεαλιστική. Σε μια πράξη συνώνυμη της ζωής. Στην ποίηση βρίσκω σκοτάδι και φως. Μοναξιά και κόσμο. Βλέπω εικόνες και κενά. Ζωή και θάνατο. Αδέσμευτη φαντασία. Αυτό ψάχνω στην ποίηση. Την ειρωνεία της ζωής, τον παραλογισμό της, μου βγάζει τη γλώσσα, της χαμογελάω. Ψάχνω σαρκασμό και εμπαιγμό. Στην ποίηση βρίσκω φιλίες, μοναξιά, χωρισμό, αγάπη και πάθη. Η ποίηση είναι μια περιπλάνηση …
Με απελευθερώνει… στο ταξίδι των ονείρων, πέρα από το δυνατό, πέρα από το γνωρισμένο, στο αδοκίμαστο και στο απ΄αλλού φερμένο.
Δείτε επίσης:
Η λογική μέσα από το παράλογο του Αλμπέρ Καμύ
Οι καταραμένοι ή κατά… δικασμένοι να ζήσουν ελεύθερα Έλληνες ποιητές: Καρυωτάκης και Λαπαθιώτης
