Πρόκριτος της Καλαμάτας, από τους βασικούς πρωταγωνιστές των Ορλωφικών. Ασχολήθηκε με το εμπόριο, ενώ, παράλληλα, απέκτησε τεράστια ακίνητη περιουσία, με κτήματα και τσιφλίκια στην Καλαμάτα και στην περιφέρεια.

Πέρα από τις οικονομικές του δραστηριότητες, ανέπτυξε επίσης κοινωνική και πολιτική δράση. Μετά την αποτυχία της εξέγερσης, ο Μπενάκης έφυγε με ρωσικό πλοίο για την Ιταλία, όπου πέθανε τον επόμενο χρόνο.

Ποιος ήταν ο Παναγιώτης Μπενάκης;

Γεννήθηκε στην Καλαμάτα το 1700 και ήταν γιος του Κρητικού Μπένου Ψάλτη και της Σταθούλας Γερακάρη, κόρης του Λιβέριου Γερακάρη. Ασχολήθηκε με το εμπόριο και απέκτησε τεράστια περιουσία έχοντας χιλιάδες στρέμματα στην κατοχή του. Σε σύντομο μάλιστα χρονικό διάστημα αναδείχθηκε σε έναν από τους ισχυρότερους προκρίτους της Πελοποννήσου, αλλά και ευνοούμενους των Τούρκων από τις μεγάλες γενναιοδωρίες του στους εκάστοτε πασάδες.

Μάλιστα, σύμφωνα με το έθιμο να προστρέχουν οι πρόκριτοι με τον ερχομό του κάθε πασά προσφέροντας εκούσιο φόρο με τη διαβεβαίωση υποταγής, τα δώρα των οποίων αναδείκνυαν την φτώχεια των άλλων. Παρά ταύτα η εύνοια αυτή ενεργούσε και ως ασφαλής προστασία για τους Έλληνες, υπερασπιζόμενοι από τον Μπενάκη.

Το 1767 ήρθε σε επαφή με τον Γεώργιο Παπαζώλη προκειμένου να οργανώσει εξέγερση των Ελλήνων. Στη φιλοδοξία του να ανακτήσει τον τίτλο του παππού του υιοθέτησε τις προτροπές του Παπαζώλη μετατρέποντας το σπίτι του σε μυστικό κέντρο συναντήσεων με πολλούς άλλους επισκόπους και προκρίτους της Πελοποννήσου, (όπως οι μητροπολίτες: Κορίνθου Μακάριος, Παλαιών Πατρών, Λακεδαιμονίας Ανανίας, ο πρώην Πατρών και πρόεδρος Κερνίκης και Καλαβρύτων Δανιήλ, οι προεστοί Σπάρτης Ιωάννης Μελιτάκης και Ιωάννης Καφετζής, Κορίνθου Γεωργαντάς και Σπυρίδων Νοταράς, Πατρών Ιωάννης Πώλος κ.ά.) που φέρονταν στο τέλος να συνομολόγησαν και να υπέγραψαν συνθήκη συμμετοχής στην εξέγερση υποσχόμενοι ότι θα μπορούσαν να παρατάξουν 100.000 αγωνιστές, εφόσον θα τους δίνονταν όπλα και θα κατέπλεαν προηγουμένως ρωσικά πλοία στις ακτές της Πελοποννήσου (απαιτητικός όρος των Μανιατών).

Το Ορλωφικά

Το 1770 ξέσπασε η Ορλωφική επανάσταση, ο Παναγιώτης Μπενάκης με δικά του χρήματα δημιούργησε και συντήρησε σώμα πολιτοφυλακής εκ Μανιατών, για την ασφάλεια δήθεν της Καλαμάτας, το οποίο και έλαβε μέρος στην εξέγερση, παραμένοντας ο ίδιος λόγω ηλικίας στην Καλαμάτα. Μετά όμως τη δραματική καταστολή της εξέγερσης επιβιβάστηκε σε ρωσικό πλοίο και κατέφυγε στη Νάξο, ενώ την οικογένειά του την είχε στείλει στα Κύθηρα.

Η συμμετοχή του στα γεγονότα περιλάμβανε τη συνάντηση του με τον Παπαζώλη στον πύργο του το 1767, την οργάνωση στρατιωτικού σώματος με δικά του έξοδα και την εκπόνηση του επιτελικού σχεδίου των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Εντούτοις, ο ίδιος ακολούθησε εφεκτική και παρελκυστική στάση χωρίς να συμμετάσχει στις στρατιωτικές επιχειρήσεις της άνοιξης του 1770, γεγονός το οποίο, πάντοτε στο πνεύμα της εθνικής ιστοριογραφίας, προκάλεσε ποικίλα σχόλια μεταγενέστερων ιστορικών, από τους οποίους κάποιοι τον κατηγόρησαν για καιροσκοπισμό, ενώ άλλοι υπερασπίστηκαν τις πολιτικές επιλογές του.

Μετά την καταστολή της εξέγερσης, ο Μπενάκης μαζί με τους υπόλοιπους συνεργάτες αποχώρησε από την Πελοπόννησο, ενώ το σύνολο της περιουσίας του δημεύθηκε. Αφού άφησε την οικογένεια του στα Κύθηρα, κατέφυγε στο Λιβόρνο, όπου και πέθανε από άγνωστη αιτία στις αρχές του 1771. Έχει υποστηριχθεί ότι ο θάνατος του οφειλόταν σε δηλητηρίαση, πιθανώς λόγω ραδιουργιών Ρώσων αξιωματούχων, οι οποίοι φοβούνταν ότι θα αποκάλυπτε λάθη που διέπραξαν στα Ορλωφικά.

Μπενάκειο Αρχαιολογικό Μουσείο Καλαμάτας

Το κτήριο όπου στεγάζεται το Αρχαιολογικό Μουσείο Μπενάκη ήταν η κατοικία του Παναγιώτη Μπενάκη, εκεί φιλοξενήθηκε αρχικά το Γυμνάσιο.

Το αρχοντικό (“παλάτι”) του Παναγιώτη Μπενάκη στην Καλαμάτα

Ως κάστρο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το αρχοντικό του Παναγιώτη Μπενάκη που βρισκόταν στη βορινή πλευρά της σημερινής πλατείας Μαυρομιχάλη, συμπεριλαμβανομένης και της εκκλησίας των Αγίων Ταξιαρχών (Ταξιαρχάκι). Το συγκεκριμένο αρχοντικό συνδέθηκε με την ιστορία της πόλης, γιατί εδώ, στις παραμονές της Ορλωφικής επανάστασης (1770), συνήλθαν οι πρόκριτοι της Πελοποννήσου και υπέγραψαν το προς την αυτοκράτειρα Αικατερίνη ιστορικό έγγραφο. Τον πύργο κατέστρεψε ο Βελή πασάς μετά τα Ορλωφικά, εκδικούμενος τον Παναγιώτη Μπενάκη για την επαναστατική του δράση.

Δείτε επίσης:

Elladiko