Με αφορμή το διάστημα 15 – 30 Νοεμβρίου 2017, το οποίο όρισε ως χρόνο για την οργάνωση εκδηλώσεων για την Παγκόσμια Ημέρα Ελαιοκομίας το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιολάδου*, αναρωτηθήκαμε το προφανές… κάτι που μάλλον οι περισσότεροι Καλαματιανοί και Μεσσήνιοι έχουν σκεφτεί. Γίνεται η πόλη της Καλαμάτας να μην έχει μουσείο ελιάς και ελαιολάδου;

Η ερώτηση είναι ρητορική και η απάντηση κατά συνέπεια αυτονόητη. Δεν γίνεται. Γίνεται άλλες πόλεις της Ελλάδας, όπως το Ρέθυμνο, η Σπάρτη, η Άνδρος και η Λέσβος να συμπεριλαμβάνονται στον κατάλογο των πόλεων με μουσεία για την ελιά (που ορθώς έχουν πράξει δηλαδή) και η Καλαμάτα να λείπει από αυτόν τον κατάλογο;

Ας σκεφτούμε… Με τι είναι άρρηκτα συνδεδεμένο το όνομα της Καλαμάτας; Τι σημαντικό έχουμε να επιδείξουμε ως τόπος; Με ποιον τρόπο έχουμε γίνει ευρέως γνωστοί; Δεν λέμε ότι δεν συντρέχουν και άλλοι λόγοι. Αλλά η βασικότερη απάντηση στα παραπάνω είναι ο καρπός της ελιάς και το ελαιόλαδο!

Είναι γεγονός ότι ένα από τα αγαθά για τα οποία φημίζεται η πόλη μας και είναι ευρύτερα γνωστή και συνδεδεμένη παγκοσμίως με αυτό, είναι η ελιά. Τα ελαιόδενδρά της και η μεγάλη της παραγωγή σε ελαιόλαδο… Η Ελλάδα, άλλωστε, βρίσκεται τρίτη, μετά την Ισπανία και την Ιταλία, στην παγκόσμια παραγωγή ελαιολάδου με 245.000 τόνους.

Ένα τέτοιο μουσείο όχι μόνο θα μπορούσε να ισχυροποιήσει το brand της πόλης και να αποτελέσει πολύτιμο αρωγό στην προβολή και την τουριστική της ανάπτυξη αλλά θα συντελούσε παράλληλα στην ολοκλήρωση της ανάδειξης της ταυτότητάς της. Η ελιά είναι απόλυτα συνδεδεμένη με τον τόπος μας, αποτελώντας το ενοποιητικό στοιχείο του. Εδώ και χιλιάδες χρόνια ο καρπός της μας τρέφει, συντηρεί, τονώνει, θεραπεύει, εμπνέει…

Πέρα από την οικονομική, τουριστική, διατροφική αξία της αποτελεί βασικό στοιχείο του ελληνικού πολιτισμού, το οποίο είναι άμεσα συνδεδεμένο με την πόλη της Καλαμάτας και τη Μεσσηνία. Είναι στοιχείο της πολιτιστικής μας ταυτότητας και κληρονομιάς το οποίο οφείλουμε να γνωρίσουμε, να προστατεύουμε, να αναδείξουμε…

Ένας τρόπος, λοιπόν, για να συμβούν τα παραπάνω, για να γνωρίσουμε την ιστορία του ελαιόδεντρου και την εξάπλωση του στον χώρο της Μεσογείου, να ανακαλύψουμε την ανεκτίμητη αξία του για τη διατροφή, την υγεία, τον πολιτισμό και να ενημερωθούμε για τη σύνδεσή του με τον τόπο μας, είναι ένα Μουσείο Ελιάς και Λαδιού στην πόλη της Καλαμάτας.

Η ελιά αποτελεί ιερό δέντρο από τα αρχαία χρόνια και «σύμβολο» για την Ελλάδα και την περιοχή μας. Ήταν αναπόσπαστο μέρος της ζωής στην ανατολική Μεσόγειο. Οι Έλληνες, φέρεται ότι ήταν ο πρώτος λαός που καλλιέργησε την ελιά στον ευρωπαϊκό μεσογειακό χώρο.

Ας δούμε κάποια μουσεία ελιάς που βρίσκονται σε Ελλάδα και εξωτερικό και ας πάρουμε ιδέες…

Μουσεία στην Ελλάδα:

  • Μουσείο της Ελιάς και του Ελληνικού Λαδιού στη Σπάρτη

Το Μουσείο Ελιάς και Ελληνικού Λαδιού, στη Σπάρτη, σας ταξιδεύει στον πολιτισμό, την ιστορία και την τεχνολογία της ελιάς και της ελαιοπαραγωγής στον ελλαδικό χώρο, από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα.

  • Μουσείο Ελιάς Κυκλάδων στην Άνδρο

Ένα νέο και εξειδικευμένο μουσείο που δείχνει τους τρόπους παρασκευής του ελαιολάδου σε προβιομηχανικές περιόδους. Μάλιστα, το συγκεκριμένο μουσείο ψηφίστηκε από τους αναγνώστες του Trip Advisor ως ένα από τα 10 καλύτερα μουσεία στην Ελλάδα.

Μουσεία εκτός Ελλάδας

  • Μουσείο Ελαιολάδου της Σαμπίνα

Το Μουσείο Ελαιολάδου της Σαμπίνα βρίσκεται στον οικισμό Καστελνουόβο ντι Φάρφα και η ιδιαιτερότητά του, που το καθιστά μοναδικό στον κόσμο, είναι η ύπαρξη ενός τμήματος όπου για πρώτη φορά καλλιτέχνες διεθνούς φήμης με εργαλεία τους τη μουσική και τη γλυπτική, ερμηνεύουν και τιμούν την ακόμη και σήμερα εξίσου σημαντική παρουσία του λαδιού στον ανθρώπινο πολιτισμό.

Προτάσεις:

Τι θα μπορούσε να περιλαμβάνει ένας τέτοιος μουσειακός χώρος; Επειδή δεν είμαστε ειδικοί σε αυτό το κομμάτι, οι παρακάτω προτάσεις στηρίζονται σε αντίστοιχα μουσεία. Η ελιά και το λάδι μπορούν να παρουσιαστούν από διαφορετικές οπτικές γωνιές: οικονομία, διατροφή και χρήσεις, τέχνη και τεχνολογία.

  • εκθέματα που να έχουν σχέση με την καλλιέργεια και τη συγκομιδή της ελιάς, την παραγωγή λαδιού, βρώσιμης ελιάς και άλλων.
  • Φωτογραφικό υλικό
  • ιστορικά στοιχεία, αναδρομές κτλ.
  • στοιχεία για τις ελιές Καλαμών ως προϊόν με Προστασία Ονομασίας Προέλευσης.
  • έκθεση προϊόντων
  • εργαλεία καλλιέργειας και συλλογής της ελιάς, μηχανήματα, εξοπλισμός
  • μακέτες
  • δραστηριότητες
  • πραγματοποίηση σεμιναρίων
  • χάρτες και ενημερωτικά έντυπα
  • σύνδεση του μουσείο με τη «μάνα-ελιά»

Η Μάνα – Ελιά, ένα αγέρωχο ελαιόδεντρο ύψους 14 μέτρων και με περίμετρο κορμού που ανέρχεται γύρω στα 9 μέτρα, στέκει για εκατοντάδες χρόνια στην περιοχή της Καλαμάτας, θυμίζοντας τη στενή σχέση της πόλης με την ελιά. Αποτελεί ένα πραγματικό μνημείο της φύσης, σχεδόν 800 – 1000 ετών (σύμφωνα με έρευνα του Μεσσήνιου δασολόγου δρ. Παναγιώτη Μπαζίγου μπορεί να φθάνει και τα 1733 έτη). 

Η Mάνα – Ελιά όλης της Καλαμάτας!

*Ο παγκόσμιος οργανισμός στον οποίο μετέχουν όλες οι ελαιοπαραγωγικές και καταναλωτικές χώρες του κόσμου και εδρεύει στην Μαδρίτη. Το 1992, οι χώρες μέλη του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιολάδου (Δ.Σ.Ε.) αποφάσισαν να διαιωνίσουν την κοινή  πολιτιστική  τους κληρονομιά  με τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Ελαιοκομίας.

ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΣ